آمار

چند فنون آماری ابزارهای ضروری مهم برای کنترل­کیفیت و ایجاد بهبود می­باشند ولی برای آنکه استفاده از آنها به بهترین­وجه مؤثر واقع شود باید به­عنوان بخشی از یک سیستم مدیریتی متعهد به کیفیت منظور شوند. در حقیقت سیستم مدیریت باید نظریه­های بهبود کیفیت را هدایت کند و بکارگیری آنها را در تمامی بخش­های یک سازمان مطمئن سازد. قالب مدیریتی تأمین این منظور معمولاً مدیریت کیفیت جامع[1] TQM نامیده می­شود.

برای مدیریت کردن کیفیت داده­های آماری، قبل از هرکاری لازم است داده­های آماری به خوبی تعریف شوند. پس از تعریف داده­های آماری و بیان ویژگی­های آن می­توان به موضوع کیفیت داده­های آماری پرداخت.

ادامه مطلب ...

مدیریت کیفیت

مدیریت_­کیفیت به­طورکلی شامل کلیه سنجش‌ها و ارزیابی‌هایی است که یک سازمان برای «کنترل» و « تضمین» کیفیت کالا یا خدمات انجام می‌دهد. اداره آمار کانادا برای تأیید کیفیت داده­ها و محصولات آماری روش­های کنترل و تضمین­کیفیت[1] را به­کار می­برد.

تضمین­کیفیت به کلیه فعالیت‌های برنامه‌ریزی شده‌ای گفته می‌شود که جهت ایجاد اطمینان به محصول یا خدمتی که اهداف موردنظر یا نیازهای کاربران را تأمین خواهد نمود لازم است. در زمینه فعالیت­های اجرایی آمارگیری، تضمین کیفیت می تواند در مراحل اصلی یک آمارگیری به­ کار گرفته شود. مثال­هایی از این فعالیت­های برنامه­ریزی شده در سازمان­های آماری که می­تواند ضامن کیفیت باشد عبارتند از:

- بهبود چارچوب نمونه­گیری،

- تغییر در طرح نمونه­گیری،

- اصلاح فرآیند جمع­آوری داده­ها،

- تغییر روش­های پردازش و

- تجدیدنظر در طراحی پرسش­نامه.

«تضمین­کیفیت» با پیشگیری از مسائل و مشکلات قبل از رخ دادن آن‌ها و کمک به تائید کیفیت از طریق به کارگیری روش‌های کنترل و پیشگیری موجب ارتقا کیفیت می‌شود.

«کنترل کیفیت» روش منظمی است که به موجب آن :

- کیفیت اندازه­گیری یا ارزیابی می­شود،

- کیفیت با استانداردهای از پیش­تعیین شده مقایسه می­شود و

- اقدامی مؤثر در جهت کاهش اختلافات با استانداردها انجام می­شود.

مثال­هایی در این زمینه عبارتند از: کنترل­کیفیت عملیات کدگذاری، کیفیت مصاحبه­ها در آمارگیری و کیفیت­داده­آمایی. هدف­کنترل­کیفیت، رسیدن به سطح کیفیت معلوم با حداقل هزینه است.

جدول زیر برخی تفاوت­های اساسی بین تضمین­کیفیت[2] و کنترل­کیفیت[3] در یک مؤسسه آماری را نشان می دهد.

جدول1-4 : تفاوت­های اساسی بین کنترل­کیفیت و تضمین­کیفیت

چندین سیستم کنترل­کیفیت که در حال حاضر توسط برخی موسسات آماری مورد استفاده قرار می­گیرند عبارتند از: مدیریت جامع کیفیت و ایزو[4] ، سیستم بازرسی آماری[5] و سیستم بازنگری هم­تراز[6].

سیستم بازرسی آماری

سیستم بازرسی آماری به تشکیل یک بخش مستقل در داخل اداره­آمار یا مرکز آمار به منظور ارزیابی کیفیت آماری اشاره دارد. بازرسان آماری[7] از کارشناسانی انتخاب می­شوند که در بخش‌های مختلف فعالیت نموده و در زمینه فعالیت‌های مربوط به طرح‌های آماری باتجربه و باسابقه هستند. بازرسان با استفاده از فهرست بازبینی کیفیت[8] و از موضعی بی­طرفانه، کیفیت تک­تک طرح­ها را ارزیابی و بازنگری نموده، گزارش بازنگری و ارزیابی را تهیه می­نمایند. این گزارش به بخش مربوطه و رئیس اداره ارائه می­شود. از نتایج بدست آمده در این گزارش به­منظور اصلاح فرآیندها و در نهایت ارتقا کیفیت استفاده می­شود. از این سیستم در هلند و کره استفاده می­شود.

سیستم بازرسی آماری کارآ و اقتصادی است  به­طوری­که در آن ارزیابی کیفیت به­وسیله کارشناسان خبره خود سازمان صورت می­گیرد. تیم ارزیابی، قبل از نهایی نمودن طرح از بخش­های مختلف درباره برنامه زمانی ارزیابی و دستورالعمل مربوطه نظرخواهی می­نماید. به محض نهایی شدن طرح، تیم ارزیابی کیفیت کار بر روی نماگرهای کیفیت هر طرح آغاز می­نماید و نماگرها بر حسب ارزیابی داخلی و خارجی طبقه بندی می­شوند. بر پایه شیوه ارزیابی کیفیت که در بالا گفته شد تیم ازریابی کیفیت، گزارش مقدماتی را تهیه نموده و به بخش مربوطه جهت بازنگری ارسال می­نماید. بخش مربوطه نتایج ارزیابی تحت نماگرهای کیفیت را بررسی نموده و درصورتی که هرگونه تناقضی در گزارش بیابد، درخواست تجدیدنظر قابل توجیه باشد تیم ارزیابی قرار گرفته پس از انتشار گزارش کیفیت، گزارش شش­ماهه­ای را درباره فعالیت­های درنظر گرفته شده برای اجرای توصیه­ها و بهبود کیفیت به تیم بهبود کیفیت ارائه خواهد نمود. بر اساس این گزارش، تیم ارزیابی کیفیت بررسی می­نماید که آیا طرح ارزیابی کیفیت بطور مناسبی تقویت شده است یا خیر؟ شکل شماره یک فلوچارت ارزیابی کیفیت در سیستم بازرسی آماری را نشان می­دهد. ارزیابی کیفیت، به ارزیابی داخلی و خارجی طبقه­بندی می­شود. تیم­ارزیابی، ارزیابی داخلی را انجام می­دهد. نماگرهای کیفیت بر اساس ابعادکیفیت تعیین می­شود. مهم­ترین عامل در تسهیل ارزیابی­کیفیت­آماری، نماگرهای کیفیتی است که به­منظور ارزیابی انتخاب می­شوند. به­منظور ارزیابی کیفیت یک طرح آماری، بایستی بررسی جامعی درباره کلیه فعالیت­های مربوط به طرح از قبیل طرح­ریزی، نمونه­گیری، جمع­آوری داده­ها، جانهی، بی­پاسخی، تحلیل داده­ها و انتشار نتایج صورت پذیرد. یکی از مهم­ترین ابعاد کیفیت داده­ها، تأمین توقعات و نیازهای کسانی است که از این داده­ها استفاده می­کنند. به منظور ارزیابی کیفیت داده­ها، بر اساس مقبولیت و مناسبت آنها لازم است که آمارگیری از رضایتمندی کاربران انجام شود. لازم است فهرست جامعی از جامعه هدف شامل فهرست آدرس الکترونیکی کاربران اینترنتی و استفاده­کنندگان نشریات و فهرست جامعی از جامعه هدف و افراد عضو کمیته آمار و دفاتر ادارات دولتی است تهیه شود. سپس تیم ارزیابی، بررسی رضایتمندی کاربران را طرح ریزی و اجرا می­نماید. پرسش­نامه شامل 10 تا 15 سؤال است که ابعاد مختلف کیفیت از قبیل حسن برخورد کارمندان، در دسترس­بودن، تفسیرپذیری، تنوع انتشار داده­ها، درستی و به­هنگام بودن را در بر می­گیرد. میزان رضایتمندی می­تواند به­صورت کیفی و با استفاده از مقیاس رتبه­ای 5 رده­ای اندازه­گیری شود.

سیستم بازنگری همتراز

سیستم بازنگری هم­تراز به سیستمی گفته می­شود که در آن، سیستم آماری یک اداره یا مرکز آماری به وسیله کارشناسان مستقلی از یک کشور دیگر مورد ارزیابی قرار می­گیرد. در سال 1999 سازمان آمار ملی سوئیس از کارشناسان ویژه­ای از اداره آمار کانادا دعوت نمود تا ارزیابی­ای کلی درباره نظام آماری این کشور انجام دهند. این آمارشناسان حرفه­ای خارجی، گزارشی از عملکرد سازمان آمار ملی سوئیس ارائه نمودند. با استفاده از این روش، کشور سوئیس توانست اعتماد کاربران را درباره ارزیابی کیفیت داده­ها جلب نماید و مثال موفقی از بکارگیری این روش را به نمایش بگذارد.

مقایسه‌ سیستم‌های مدیریت کیفیت

مدیریت کیفیت جامع اگرچه روشی سیستماتیک است که در آن طیف وسیعی از گزارش­ها توسط یک سازمان و بنگاه ارائه می­شود اما گمان می­رود در مراکز آماری به صورت امری تشریفاتی درآید. مراکز آماری به سختی می­توانند شاخص­ها و نماگرهایی عمومی برای ارزیابی کیفیت و بهبود آن تهیه و ارائه نمایند.

سیستم­های مبتنی بر گواهینامه ایزو، تضمینی واقعی درباره قابلیت اعتماد به فرآیندهای موجود در طرح­های آماری فراهم می­آورد اما هزینه­های تضمین و گواهینامه ایزو بسیار بالاست و به طور نامناسبی بر مشروعیت روش­های تضمین تاکید می­کند.

سیستم بازرسی آماری، کارا و اقتصادی است. در این سیستم، ارزیابی کیفیت به صورت مستقل و جدا از بخش­های مربوط، توسط کارشناسان خبره سازمان صورت می­گیرد. ضمن آن که به­کارگیری آمارشناسان کشوری دیگر به عنوان بازرسان آماری، بسیار مطلوب و به منظور اطمینان از بی­طرفی بسیار کاراست. در عین حال برخی محدودیت­ها در ارزیابی­کیفیت­آماری به روش بازنگری هم­تراز وجود دارد زیرا دو کشور باید سیستم آماری مشابهی داشته باشند.

مشکلات تعریف و تهیه شاخص‌ها و نماگرهای عمومی برای ارزیابی کیفیت در مراکز آماری باعث می­شود تا این سازمان­ها کمتر به دنبال مدیریت کیفیت جامع و ایزو باشند. تشابه نظام آماری به عنوان محدودیت‌ روش بازنگری هم­تراز محسوب می­شود.